"Zaprojektuj system powiadomień." Rysujesz 3 prostokąty i nie wiesz, co dalej, a do końca rozmowy zostało 40 minut. Tak wygląda etap system design na rozmowie na seniora, jeśli nie masz planu.
Dobra wiadomość jest taka, że ten etap da się przygotować. Nie chodzi o wkuwanie gotowych architektur, tylko o plan na całe 45 minut - minuta po minucie - i o kilka nawyków, po których rekruter od razu poznaje, że rozmawia z kimś, kto naprawdę projektował systemy.
W tym artykule dostaniesz taki plan, a potem zobaczysz go w działaniu na klasycznym zadaniu z rozmów: skracaczu linków. Przejdziemy przez skróconą rozmowę próbną, z zegarem przy każdym etapie: wymagania, liczby, API, architekturę, cache, statystyki, wąskie gardła i kompromisy. Na koniec omówię 3 błędy, które oblewają kandydatów, zanim powstanie pierwszy diagram, i 3 zdania, które brzmią jak senior.
Plan rozmowy na 45 minut
Tak rozkładasz 45 minut:
| Minuty | Etap |
| 0-5 | Wymagania |
| 5-10 | Liczby |
| 10-15 | API i model danych |
| 15-30 | Architektura |
| 30-40 | Wąskie gardła i kompromisy |
| 40-45 | Podsumowanie i Twoje pytania |
Architektura dostaje kwadrans, najwięcej ze wszystkich etapów. Ale zwróć uwagę, że zaczyna się dopiero w 15. minucie. Wcześniej masz 15 minut na zrozumienie problemu i policzenie go.
Rozmowa kończy się punktualnie, więc zegara pilnujesz Ty, a nie rekruter. Jeśli w 25. minucie wciąż dyskutujesz o tym, jak wygenerować identyfikator, na wąskie gardła i kompromisy - czyli to, co najmocniej odróżnia seniora - zabraknie czasu.
To ta sama metoda w 6 krokach, tylko z zegarem
Nie musisz uczyć się niczego nowego. Rozmowa system design to ta sama metoda, której używasz w pracy, gdy trzeba odpowiedzieć na pytanie "czy system wytrzyma szczyt ruchu":
1. wymagania,
2. liczby,
3. szacowanie,
4. API i dane,
5. diagram,
6. wąskie gardła, koszty i kompromisy.
Różnica jest jedna: na rozmowie każdy krok ma swoje minuty. Zobaczmy tę metodę na skracaczu linków. Poniżej skrót rozmowy: wypowiedzi rekrutera i Twoje, a przy każdym etapie minuta rozmowy.
Minuta 0-5: wymagania
0:00. Rekruter zaczyna:
Rekruter: "Zaprojektuj skracacz linków. Taki serwis, który z długiego adresu robi krótki."
Ty: "Zanim cokolwiek narysuję, chcę dopytać o kilka rzeczy. Dobrze?"
Rekruter: "Jasne, pytaj."
To pierwsze zdanie kandydata jest ważniejsze, niż się wydaje. Pokazuje, że nie rzucasz się na rysowanie, tylko najpierw chcesz zrozumieć problem.
1:00. Ty: "Kto go używa i jaka jest skala?"
Rekruter: "Ludzie i firmy, także przez API. Milion nowych linków i 100 milionów przekierowań na dobę."
3:00. Dopytujesz jeszcze, co musi działać zawsze, i zapisujesz wymagania na tablicy:
| Wymaganie | Wartość |
| Zawsze działa | przekierowanie |
| Może się spóźnić | statystyki |
| Czas przekierowania | p99 poniżej 50 ms (po stronie serwera) |
| Dostępność | 99,9%, czyli ok. 43 minuty awarii w miesiącu |
| Odczyty do zapisów | ok. 100 : 1 |
Ostatnie założenie nie jest wzięte z powietrza. Wynika ze skali: 100 milionów przekierowań na milion nowych linków. A to jedno zdanie zdecyduje później o połowie architektury.
Zwróć też uwagę na p99 i 50 ms. To Ty proponujesz konkretną liczbę. Rekruter może ją zmienić, ale dzięki niej od tej chwili rozmawiacie o czymś mierzalnym.
Minuta 5-10: liczby
5:00. Teraz liczby - na głos. Założenia: doba ma około 86 400 sekund, a szczyt zakładasz 4 razy wyższy niż średnia, bo ruch jest przez cały dzień, ale kampanie robią skoki.
• Zapisy: 1 000 000 ÷ 86 400 s ≈ 12 na sekundę.
• Przekierowania: 100 000 000 ÷ 86 400 s ≈ 1 200 na sekundę.
• Szczyt przekierowań: 1 200 × 4, zaokrąglone w górę ≈ 5 000 na sekundę.
Na tę liczbę projektujesz przekierowania. Do tego dane: przybędzie ich około 180 GB rocznie, czyli w 5 lat prawie terabajt.
Te 5 minut daje Ci 3 liczby, do których będziesz wracać przez resztę rozmowy: 12 zapisów na sekundę, 5 000 przekierowań na sekundę w szczycie i prawie terabajt danych.
Minuta 10-15: API i model danych
10:00. API ma 3 operacje. Szkic na tablicy:
POST /links
{ "url": "https://sklep.example/promocja",
"alias": "promocja", "expiresAt": "2027-01-31" }
→ 201 Created { "code": "aB3x9Kq" }
GET /aB3x9Kq
→ 302 Found Location: https://sklep.example/promocja
→ 404 Not Found albo 410 Gone (wygasł)
GET /links/aB3x9Kq/stats
→ 200 OK { "clicks": 1520, … } • Utworzenie linku. Przyjmuje adres, opcjonalny własny alias i datę wygaśnięcia, a zwraca kod.
• Przekierowanie. GET z kodem w ścieżce. Odpowiada przekierowaniem z nagłówkiem Location. Gdy kodu nie ma - 404, a gdy link wygasł - 410.
• Statystyki linku.
11:30. Rekruter dopytuje:
Rekruter: "Przekierowanie 301 czy 302?"
Ty: "302. Wtedy każde kliknięcie przechodzi przez nas. 301 przeglądarka może zapamiętać, nawet bez nagłówków cache. Mielibyśmy mniej ruchu, ale nie policzę wszystkich kliknięć, a zmieniony, wygasły albo zablokowany link dalej prowadziłby pod stary adres. Płacę za to ruchem, który i tak muszę obsłużyć."
To typowe pytanie z tej rozmowy. Nie ma tu jednej dobrej odpowiedzi - jest decyzja z uzasadnieniem i z nazwaną ceną.
Minuta 15-30: architektura
15:00. Zaczynasz od najprostszej wersji, która działa:
• klient trafia do load balancera,
• ten kieruje ruch do usługi skracania. Usługa jest bezstanowa, więc można uruchomić kilka instancji,
• usługa zapisuje i czyta linki z bazy. Przy 12 zapisach na sekundę wystarczy zwykła baza relacyjna.
Zauważ, jak ostatnie zdanie korzysta z liczby z etapu "liczby". Nie potrzebujesz egzotycznej bazy, bo policzyłeś, że zapisów jest mało.
18:00. Generowanie kodu linku. Masz 3 sposoby:
| Sposób | Zaleta | Wada |
| Licznik | krótki kod, bez kolizji | kolejne kody łatwo zgadnąć, więc ktoś mógłby przejrzeć cudze linki po kolei |
| Skrót adresu (hash) | ten sam adres daje ten sam kod | kolizje po obcięciu skrótu do kilku znaków |
| Losowanie (mój wybór) | kodu nie da się zgadnąć, a instancje niczego nie muszą uzgadniać | rzadkie kolizje - wyłapie je unikalny klucz w bazie |
Wybierasz losowanie: 7 znaków z małych i wielkich liter oraz cyfr. To 62 możliwe znaki na każdej pozycji, czyli ponad 3,5 biliona kombinacji - kolizja zdarzy się rzadko, a gdy się zdarzy, baza odrzuci duplikat i losujesz drugi raz.
23:30. Cache. Przekierowań jest 100 razy więcej niż zapisów, więc dokładasz cache. Ile pamięci? Założenia:
• w cache trzymasz linki klikane w ostatniej dobie, najwyżej 10 milionów,
• trafność wyniesie około 90%, bo mało linków dostaje większość kliknięć.
Wyliczenie:
• pamięć: 10 mln × 500 B ≈ 5 GB,
• do bazy w szczycie trafi co dziesiąte przekierowanie: 5 000 × 10% ≈ 500 na sekundę.
Cache mieści się w pamięci jednego serwera, a baza dostaje 10 razy mniej odczytów. Na diagramie nad usługą skracania pojawia się Redis (cache, ok. 5 GB).
25:00. Zostały statystyki. Przy każdym przekierowaniu usługa wysyła zdarzenie kliknięcia do strumienia, na przykład do Kafki albo Event Hubs, i nie czeka na zapis.
Worker czyta strumień, sumuje kliknięcia na link i godzinę i raz na minutę zapisuje sumy do bazy. Dzięki temu 5 000 zapisów na sekundę w bazie, z której czytasz przekierowania, zamienia się w jeden zapis na link na minutę. Przekierowanie zostaje szybkie, bo nie czeka na statystyki - a statystyki, zgodnie z wymaganiami, mogą się spóźnić.
Minuta 30-40: wąskie gardła i kompromisy
30:00. Teraz najważniejsze pytanie, które warto zadać sobie samemu, zanim zada je rekruter: co padnie pierwsze?
Twoim zdaniem: awaria Redisa. Wtedy baza dostaje 5 000 odczytów na sekundę zamiast 500. A terabajt danych nie mieści się w jej pamięci, więc czas przekierowania wzrośnie.
Plan na to ryzyko:
• Redis z repliką i automatycznym przełączeniem,
• w każdej instancji mały cache w pamięci na najgorętsze linki,
• replikę bazy dokładasz dopiero, gdy pomiar pokaże, że baza nie nadąża.
39:00. Kompromisy zbierasz w jednym miejscu:
| Decyzja | Zyskuję | Tracę |
| 302 zamiast 301 | statystyki i kontrolę nad linkiem | więcej ruchu do obsłużenia |
| Losowy kod z 7 znaków | nie da się go zgadnąć | czasem trzeba losować drugi raz |
| Statystyki w tle | szybkie przekierowanie | liczby spóźniają się o minutę |
| Cache | baza widzi tylko 10% odczytów | awaria cache to 10 razy więcej ruchu do bazy |
Ta tabela to esencja poziomu seniora. Każda decyzja ma nazwę, zysk i cenę. Nikt nie oczekuje, że Twój projekt będzie idealny - oczekuje, że wiesz, za co płacisz.
Minuta 40-45: podsumowanie w 30 sekund
40:00. Podsumowujesz cały projekt w 30 sekund:
• milion nowych linków i 100 milionów przekierowań na dobę, w szczycie około 5 000 na sekundę,
• przekierowanie 302, a przed bazą cache, który bierze 90% odczytów,
• kliknięcia idą strumieniem i są sumowane w tle,
• największe ryzyko to awaria cache, więc Redis z repliką i mały cache w każdej instancji.
A potem Twoje pytania do rekrutera i koniec - punktualnie.
3 błędy, które oblewają kandydatów
Zauważ, że kandydat w tej rozmowie nie popełnił żadnego z 3 błędów, które najczęściej oblewają kandydatów - i to zanim powstanie pierwszy diagram:
1. Rysowanie bez wymagań. Prostokąty, zanim wiesz, co system robi i dla kogo.
2. Brak liczb. Słowo "skalowalny" bez żądań na sekundę nic nie znaczy.
3. "Mikroserwisy i Kafka" na dzień dobry. Narzędzie przed problemem, bez liczby, która je uzasadnia.
Wszystkie 3 mają wspólny mianownik: odpowiedź pojawia się, zanim pojawi się pytanie, na które ma odpowiadać.
Słaba i mocna odpowiedź na tę samą decyzję
Zobacz różnicę na jednej decyzji. Zadanie wymaga wysyłania wiadomości w tle.
Słabo: "Dam Kafkę, bo się skaluje." Bez liczby, bez kosztu i bez warunku, kiedy to zmienisz.
Mocno: "Wiadomości są kilka na sekundę, więc wystarczy tabela w bazie, którą już mamy. Nie dokładam nowego serwera. Kafkę rozważę, gdy wiadomości będą tysiące na sekundę."
Ta sama wiedza, zupełnie inne wrażenie. W mocnej odpowiedzi jest liczba, koszt (a raczej jego brak) i warunek zmiany decyzji. Zwróć uwagę, że w skracaczu linków kandydat sięgnął po strumień - ale dopiero przy 5 000 zdarzeń na sekundę, a nie przy kilku.
Zdania, które brzmią jak senior
Na koniec 3 zdania, które brzmią jak senior. Nie chodzi o formułki do wykucia, tylko o sposób myślenia, który za nimi stoi:
• "Zanim narysuję, policzmy."
• "Wybieram X, bo przy Y żądaniach na sekundę wystarczy, kosztem Z."
• "Gdyby ruch wzrósł 10 razy, najpierw pęknie..."
Pierwsze pokazuje, że decyzje opierasz na liczbach. Drugie - że każda decyzja ma uzasadnienie i cenę. Trzecie - że myślisz o tym, co będzie dalej, i znasz słabe miejsca własnego projektu.
Ściąga: plan rozmowy na jednej kartce
Cały plan w jednej tabeli: ile minut, co ma się pojawić na tablicy i które zdanie pomaga na danym etapie:
| Minuty | Etap | Co ma być na tablicy | Zdanie, które pomaga |
| 0-5 | Wymagania | kto używa, skala, co działa zawsze, co może się spóźnić, czasy i dostępność | "Zanim cokolwiek narysuję, chcę dopytać o kilka rzeczy." |
| 5-10 | Liczby | zapisy i odczyty na sekundę, szczyt, ilość danych | "Zanim narysuję, policzmy." |
| 10-15 | API i model danych | operacje, kody odpowiedzi, kluczowe decyzje (np. 301 czy 302) | "Wybieram X, kosztem Z." |
| 15-30 | Architektura | najprostsza działająca wersja, potem cache i przetwarzanie w tle | "Wybieram X, bo przy Y żądaniach na sekundę wystarczy, kosztem Z." |
| 30-40 | Wąskie gardła i kompromisy | co padnie pierwsze, plan na to ryzyko, tabela decyzja - zysk - strata | "Gdyby ruch wzrósł 10 razy, najpierw pęknie..." |
| 40-45 | Podsumowanie i pytania | 4 punkty w 30 sekund, potem Twoje pytania | "Podsumuję w 30 sekund." |
Przećwicz ten plan na kilku klasycznych zadaniach: skracaczu linków, systemie powiadomień, czacie, sklepie internetowym. Zadanie za każdym razem jest inne, ale kolejność etapów i zdania zostają te same. Po kilku próbach plan przestaje być ściągą, a staje się nawykiem - i wtedy na rozmowie możesz skupić się na samym problemie, a nie na tym, co powiedzieć dalej.
I jeszcze jedno: ćwicz z zegarem. Bez niego łatwo przegadać architekturę i nie zdążyć z wąskimi gardłami i kompromisami. A to właśnie ten etap najmocniej pokazuje, że rozmawiasz jak senior.
Podsumowanie
Rozmowa system design na seniora to nie test z wiedzy o narzędziach, tylko test sposobu myślenia - w 45 minutach. Zapamiętaj 3 rzeczy:
1. 6 kroków z zegarem: każdy etap ma swoje minuty, a architektura zaczyna się dopiero w 15. minucie.
2. Pytania i liczby przed pierwszym prostokątem: wymagania, ruch w szczycie, ilość danych.
3. Kompromisy i podsumowanie na koniec, punktualnie: każda decyzja z zyskiem i ceną, a całość w 30 sekundach.
Jeśli chcesz projektować systemy i bronić decyzji liczbami, w pracy i na rozmowie, zapraszam Cię do mojego kursu Szkoła System Design. Rozmowie poświęcony jest w nim cały ostatni moduł: rozmowa próbna od pierwszego pytania do ostatniego, z komentarzem, co ocenił rekruter, a co można było zrobić lepiej, plan odpowiedzi w PDF na jednej stronie do wydruku przed rozmową i zadanie końcowe - system powiadomień w 45 minut, z omówieniem. A przed tym 11 modułów, w których te same decyzje podejmujesz na działającym sklepie w .NET 10. Razem 12 modułów, 7 laboratoriów i 11 zadań projektowych z omówieniami, ponad 20 godzin nauki. Masz 14 dni na zwrot, a w tym czasie zobaczysz pierwsze 6 modułów, w tym 4 laboratoria - więc ryzyko biorę na siebie.
Szczegóły znajdziesz tutaj: modestprogrammer.pl/szkola-system-design. Zapisy otwieram tylko na tydzień - jeśli akurat są zamknięte, zostaw tam e-mail na liście oczekujących, a dam Ci znać o następnej edycji.
Powodzenia na rozmowie - i pamiętaj: zanim narysujesz, policz :)