Blog Dla Programistów C#/.NET

Jak przygotować aplikację na Black Friday? Plan w 6 krokach: wąskie gardła, koszt i ryzyko

środa, 18 listopada 2026 Tagi: C#/.NETProgramowanieSystem Design

Szef pisze: "Black Friday za 6 tygodni. Wytrzymamy?" Możesz odpowiedzieć: "powinno, najwyżej dołożymy serwer". Albo tak: "Szczyt 900, dziś 250. Plan kosztuje 1 100 zł miesięcznie. Potrzebuję decyzji do piątku."

Pierwsza odpowiedź brzmi znajomo, ale nie daje szefowi niczego, co mógłby zaakceptować. Druga to gotowa decyzja: liczby, koszt i termin. W tym artykule dojdziemy do niej krok po kroku - przez wymagania, szacowanie ruchu, wąskie gardła, plan z kosztem, kompromisy i ryzyko. I pokażę Ci, dlaczego w planie nie ma repliki bazy do odczytu, choć wiele osób zaczęłoby właśnie od niej.

Przykład to sklep internetowy Dioda, który sprzedaje elektronikę. Firma i dane są fikcyjne, ale sklep działa - to repozytorium mojego kursu w .NET 10. Ważne zastrzeżenie o punkcie startu: tutaj Dioda ma już za sobą pierwsze poprawki (naprawiona lista zamówień, osobna baza, 2 instancje aplikacji i cache w pamięci). Na zwykły dzień to wystarcza. Pytanie brzmi, czy wystarczy na Black Friday.

Stan danych: wrzesień 2026. Ceny w planie są przykładowe, z zapasem, porównane z cennikami serwerów VPS z końca września 2026. Przed własnym wyliczeniem sprawdź aktualne cenniki - rząd wielkości raczej się nie zmieni.

Jak przygotować aplikację na Black Friday? Plan w 6 krokach: wąskie gardła, koszt i ryzyko

Metoda w 6 krokach


Odpowiedź na pytanie "wytrzymamy?" budujesz zawsze w tej samej kolejności:

1. Wymagania: co musi działać.
2. Liczby: wymagania zapisane w liczbach.
3. Szacowanie ruchu: ile będzie i ile brakuje.
4. API i dane: co się zmienia w interfejsach i w modelu danych.
5. Diagram: w istniejącym systemie rysujesz go 2 razy - dziś i po zmianach.
6. Wąskie gardła, koszty, kompromisy i ryzyka.

Kolejność ma znaczenie. Najpierw wymagania i liczby, dopiero potem architektura. Jeśli zaczniesz od rysowania Redisa i kolejek, skończysz z planem, który trudno uzasadnić - bo nie wiadomo, jaki problem rozwiązuje każdy klocek.

Krok 1: co musi działać w Black Friday


Nie wszystko w sklepie jest równie ważne. Podziel funkcje na 3 grupy:

GrupaFunkcje
Musi działać (tu nie ma kompromisów)katalog, koszyk, zamówienie, płatność
Może działać gorzejwyszukiwarka, rekomendacje, opinie
Może poczekaćraporty, eksporty, program lojalnościowy


Ta tabela przyda się później, gdy trzeba będzie zdecydować, co wolno wyłączyć albo spowolnić w szczycie. Jeśli w dniu promocji coś zacznie się sypać, nikt nie będzie wtedy dyskutował, czy ważniejsze są raporty, czy koszyk - decyzja jest już zapisana.

Krok 2: wymagania w liczbach


"Ma działać szybko" to nie wymaganie. Wymaganie to liczba, którą da się zmierzyć:

ObszarWymaganie
Strona produktup95 poniżej 300 ms przy 900 żądaniach na sekundę
Złożenie zamówieniap95 poniżej 1 s (bez czasu bramki płatności)
Błędyponiżej 0,5%
Dostępność w listopadzie99,9%, czyli ok. 43 minuty awarii
Kopie danychRPO 5 minut, RTO 1 godzina


2 ostatnie skróty warto znać:

• RPO (Recovery Point Objective) - ile danych możemy stracić. Tu: 5 minut.

• RTO (Recovery Time Objective) - ile mamy czasu na powrót do działania. Tu: 1 godzina.

Dzięki tym liczbom plan da się później sprawdzić. Albo strona produktu ma p95 poniżej 300 ms przy 900 żądaniach na sekundę, albo nie.

Krok 3: szacowanie - ile brakuje?


Zwykły szczyt Diody to około 90 żądań na sekundę, a w Black Friday ruch jest 10 razy większy:

• szczyt: 90 × 10 ≈ 900 żądań na sekundę,
• dziś sklep po poprawkach bezpiecznie obsługuje około 250 żądań na sekundę - to wynik pomiaru, a nie zgadywanie,
• brakuje: 900 ÷ 250 ≈ 3,6 razy.

Brakuje więc ponad 3 razy. A powyżej 250 żądań na sekundę procesor bazy przekracza 80%.

Black Friday w liczbach. Do szczytu dochodzą jeszcze 3 liczby:

• ok. 6 000 zamówień w dobie Black Friday,
• każde zamówienie to mail, SMS i faktura, czyli ok. 18 000 wiadomości na dobę - a po promocji o 20:00 nawet 1 500 naraz,
• zdjęcia produktów: w szczycie 1,5 Gbit/s.

Każda z tych liczb uzasadni jedną zmianę w planie. I to jest właśnie sens szacowania: nie liczysz dla samego liczenia, tylko po to, żeby każdy element architektury miał swój powód.

Krok 4: API i dane - co się zmienia?


W istniejącym sklepie adresy, tabele i klienci zostają. Nie przepisujemy systemu od zera i nie zmieniamy modelu danych.

Zmienia się tylko droga zamówienia: mail, SMS i faktura trafiają do kolejki, a nie do usług zewnętrznych w trakcie żądania klienta. Klient dostaje potwierdzenie od razu, a wiadomości wychodzą chwilę później, w tle.

Krok 5: diagram dziś


Najpierw rysujesz to, co jest:

• klienci (w szczycie 90 żądań na sekundę),
• load balancer,
• 2 instancje aplikacji, każda z cache w pamięci,
• osobna baza na darmowym SQL Server Express,
• usługi poczty i SMS wywoływane w trakcie zamówienia.

Przy 90 żądaniach na sekundę wszystko działa: p95 to 240 ms, a baza pracuje na 35% procesora. Na zwykły dzień nie ma się czego czepiać. Pytanie, co się stanie przy 10 razy większym ruchu.

Krok 6: wąskie gardła przy 900 żądaniach na sekundę


Na tym samym diagramie zaznaczasz, co padnie przy 900 żądaniach na sekundę:

1. Baza. Większość jej pracy to odczyty katalogu, który czytamy około 200 razy częściej, niż zmieniamy. Te odczyty wyciągną procesor bazy powyżej 80%.

2. Usługi w żądaniu. Gdy bramka SMS padnie, klienci nie kupią, bo zamówienie czeka na odpowiedź usługi zewnętrznej.

3. Instancje. 2 instancje po około 300 żądań na sekundę to za mało na 900.

Stąd zasada całego planu: najpierw zdejmij ruch z bazy, dopiero potem ją powiększaj.

Diagram po zmianach


Teraz plan. Każda zmiana odpowiada na jedno wąskie gardło albo jedną liczbę z kroku 3:

• Redis: cache katalogu i koszyki klientów. Większość odczytów nie dotyka bazy. Uwaga: koszyk jest tu magazynem danych, a nie cache - nie może po prostu "wygasnąć".

• Kolejka w tabeli SQL Server i worker. Wiadomości wychodzą poza żądaniem, a awaria bramki SMS nie blokuje zakupów.

• 6 instancji ASP.NET Core: 900 ÷ 300 × 1,5 zapasu to 5, i 1 zapasowa.

• CDN przejmuje zdjęcia produktów (te 1,5 Gbit/s).

• Monitoring z alertami, żeby wiedzieć, co się dzieje, zanim zadzwoni klient.

Baza zostaje bez zmian, a w szczycie ma około 55% procesora przy 900 żądaniach na sekundę. Z zapasem do progu 80%.

Ile kosztuje plan


Każda zmiana ma cenę i powód:

ZmianaPo coZł miesięcznie
Cache w Redisiekatalog bez bazy+250
Kolejka i workerwiadomości poza żądaniem+70
6 instancji zamiast 2900 ÷ 300 × 1,5 ≈ 5 + 1+280
Load balancer i CDNzdjęcia 1,5 Gbit/s+190
Monitoring i alertywiedzieć, co się dzieje+150
Rezerwaautoskalowanie, test obciążenia+150
Razem+1 090 (ok. 1 100)


Razem 1 090 zł, czyli około 1 100 zł miesięcznie więcej. Rachunek rośnie z 310 do około 1 400 zł. To ceny przykładowe, z zapasem, porównane z cennikami serwerów VPS.

Co dostajemy: dziś i po zmianach


Szef nie kupuje Redisa ani CDN-a. Kupuje efekt. Dlatego pokaż mu porównanie:

WskaźnikDziśPo zmianach
Ruch w szczycieok. 90 żądań/sok. 900 żądań/s
p95240 msok. 260 ms
Procesor bazy (próg 80%)35%55%
Koszt miesięcznie310 złok. 1 400 zł


Dziś: zwykły dzień, bezpiecznie do 250 żądań na sekundę. Po zmianach: 10 razy więcej ruchu, p95 poniżej 300 ms i baza z zapasem. To liczby z planu - a plan trzeba potem sprawdzić testem obciążenia na działającym sklepie, zanim przyjdzie prawdziwy ruch.

Dlaczego w planie nie ma repliki bazy do odczytu?


Skoro bazę zabijają odczyty, wiele osób zaczęłoby od repliki do odczytu: druga baza, z której czytamy, a główna obsługuje zapisy. Dlaczego jej tu nie ma? Bo decyzję podejmujemy liczbami:

Replika do odczytuCache w Redisie
Inna licencja: w SQL Server replika, z której można czytać, to wersja Enterprise albo droższy poziom usługi w chmurze+250 zł miesięcznie
Dziś baza działa na Express za 0 zł - to nie tylko drugi serwer, ale i zmiana licencjiKatalog: ok. 200 odczytów na 1 zmianę
Odczyty nadal idą do bazy (tylko do innej)Odczyty w ogóle nie dochodzą do bazy


Katalog czytamy około 200 razy na jedną zmianę. To idealny kandydat na cache: dane zmieniają się rzadko, a czytane są bez przerwy. Takie odczyty w ogóle nie dochodzą do bazy - a cache kosztuje ułamek tego, co zmiana licencji. Decyzja: bez repliki.

Zasada: najpierw zdejmij ruch z bazy, dopiero potem ją powiększaj


To zasada, którą warto zapamiętać na każdy szczyt ruchu, nie tylko na Black Friday:

1. Najpierw zdejmij ruch z bazy: odczyty do cache, mniej i lżejsze zapytania.
2. Dopiero gdy to nie wystarczy, powiększaj bazę: mocniejszy serwer, repliki, inna licencja.

Powiększanie bazy jest drogie i często trudne do odwrócenia. Zdjęcie z niej ruchu bywa tanie i od razu daje zapas.

Kompromisy: co świadomie pogarszamy


Każdy plan coś pogarsza. Dobry plan mówi to wprost - zanim szef sam to odkryje w dniu promocji:

KompromisCo z tym robimy
Cena w katalogu może być nieświeża do ok. 30 sKoszyk i zamówienie biorą cenę z bazy
Mail i SMS wychodzą po kilku sekundach, po promocji nawet po ok. minucieAlert, gdy wiadomość czeka w kolejce ponad 5 minut
Zamówienie bywa przyjęte przed opłaceniem, gdy bramka płatności nie działaKlient widzi komunikat i przycisk "Zapłać"


Zwróć uwagę na pierwszy wiersz. Cache katalogu oznacza, że klient może przez chwilę zobaczyć starą cenę. Dlatego cena, za którą faktycznie kupuje, zawsze pochodzi z bazy. Kompromis jest nazwany i ma swoje zabezpieczenie.

Ryzyko: jedna baza, RTO 1 godzina


I ryzyko, którego plan nie usuwa: baza jest jedna. Jej awaria to do 5 minut utraconych danych i około godziny przestoju. Dokładnie tyle, ile zapisaliśmy w RPO i RTO.

Szef musi to wiedzieć, zanim powie "tak". Dlatego tydzień przed kampanią robimy test odtworzenia bazy z kopii. Kopia, której nikt nigdy nie odtworzył, to tylko nadzieja, że zadziała.

Rozmowa z szefem w 3 zdaniach


Decyzja zapada zwykle w rozmowie, a nie przy lekturze dokumentu. Wystarczą 3 zdania:

1. Liczby i ryzyko - co się stanie, jeśli nic nie zrobimy.
2. Koszt.
3. Decyzja, której potrzebujesz, z terminem.

Szczegóły są w dokumencie. W rozmowie mówisz tylko to, na czym opiera się decyzja. Porównaj 2 odpowiedzi na "Black Friday za 6 tygodni. Wytrzymamy?":

• "Powinno. Najwyżej dołożymy serwer." - bez liczb i bez kosztu. Szef nie ma czego zaakceptować, a za 6 tygodni wszyscy się przekonają, jak było naprawdę.

• "Szczyt 900, dziś 250. Plan kosztuje 1 100 zł miesięcznie. Potrzebuję decyzji do piątku." - liczby, koszt i termin.

Druga odpowiedź zajmuje kilka sekund, a daje szefowi wszystko, czego potrzebuje do decyzji.

Dokument projektowy na 2 strony


Szef nie przejrzy 30 slajdów. 2 strony przeczyta. Dlatego cały plan zapisujesz w dokumencie projektowym (po angielsku design doc): wymagania, liczby, diagram dziś i po zmianach, wąskie gardła, koszt, kompromisy i ryzyko. Wszystko, co przeszliśmy w tym artykule, w jednym miejscu.

Dobry dokument projektowy ma jeszcze jedną zaletę: zostaje. Za rok, przed kolejnym Black Friday, nie zaczynasz od zera, tylko aktualizujesz liczby i sprawdzasz, które założenia się zmieniły.

Ściąga: plan na szczyt ruchu w 6 krokach


Cała metoda w jednej tabeli - z pytaniem, na które odpowiada każdy krok, i wynikiem dla Diody:

KrokPytanieWynik dla Diody
1. WymaganiaCo musi działać, co może działać gorzej, a co może poczekać?katalog, koszyk, zamówienie i płatność bez kompromisów
2. LiczbyJakie czasy, błędy, dostępność i kopie?p95 strony produktu poniżej 300 ms przy 900 żądaniach/s, błędy poniżej 0,5%, 99,9%, RPO 5 min, RTO 1 h
3. SzacowanieIle będzie ruchu i ile brakuje?900 wobec 250 żądań/s, brakuje 3,6 razy; 6 000 zamówień, 18 000 wiadomości, zdjęcia 1,5 Gbit/s
4. API i daneCo się zmienia w interfejsach i danych?tylko droga zamówienia: wiadomości przez kolejkę
5. DiagramJak wygląda system dziś i po zmianach?dochodzą Redis, kolejka z workerem, 6 instancji, CDN i monitoring
6. Wąskie gardła i kosztyCo padnie, ile kosztuje plan, co pogarszamy i jakiego ryzyka nie usuwamy?baza, usługi w żądaniu i instancje; +1 090 zł miesięcznie; nieświeża cena i opóźnione wiadomości; jedna baza z RTO 1 h


Taka tabela to dobry szkielet dokumentu projektowego. Jeśli przy którymś kroku nie umiesz wpisać konkretu, to znak, że plan ma dziurę - lepiej znaleźć ją teraz niż w dniu promocji.

Zwróć też uwagę, że każda pozycja z kroku 5 ma swoje uzasadnienie w kroku 3 albo 6. Redis wynika z odczytów katalogu, kolejka - z awarii usług w żądaniu i 18 000 wiadomości, 6 instancji - ze wzoru na serwery, CDN - z 1,5 Gbit/s zdjęć. Gdy szef zapyta "a po co nam to?", odpowiedź jest gotowa.

Podsumowanie


Odpowiedź, którą szef może zaakceptować, składa się z liczb, planu z kosztem, nazwanych kompromisów i ryzyka. Zapamiętaj 3 rzeczy:

1. 6 kroków, zawsze w tej samej kolejności: najpierw wymagania i liczby, potem architektura.
2. Najpierw zdejmij ruch z bazy, dopiero potem ją powiększaj. Cache za 250 zł zamiast zmiany licencji.
3. Plan ma koszt, kompromisy i ryzyko, napisane wprost. A rozmowa z szefem mieści się w 3 zdaniach: szczyt 900, dziś 250, plan za 1 100 zł miesięcznie, decyzja do piątku.

Jeśli chcesz przejść tę drogę na działającym systemie, zapraszam Cię do mojego kursu Szkoła System Design. Przechodzisz w nim całą tę ścieżkę w 4 tygodnie, moduł po module: szacowanie, skalowanie, baza danych, cache, kolejki i odporność na awarie. Na końcu składasz plan i sprawdzasz go testem na działającym sklepie Dioda w .NET 10. Dostajesz też szablon dokumentu projektowego w 8 częściach z podpowiedziami, wskazówki, jak przedstawić go szefowi w 3 zdaniach, i plan Diody wypełniony w szablonie na 2 stronach. Razem ponad 20 godzin nauki: 12 modułów, 7 laboratoriów i 11 zadań projektowych z omówieniami.

Szczegóły znajdziesz tutaj: modestprogrammer.pl/szkola-system-design. Zapisy otwieram tylko na tydzień - jeśli akurat są zamknięte, zostaw tam e-mail na liście oczekujących, a dam Ci znać o następnej edycji.

Powodzenia w rozmowie z szefem - tym razem z liczbami :)

Autor artykułu:
Kazimierz Szpin
Kazimierz Szpin
CTO & Founder - FindSolution.pl
Programista C#/.NET. Specjalizuje się w Blazor, ASP.NET Core, ASP.NET MVC, ASP.NET Web API, WPF oraz Windows Forms.
Autor bloga ModestProgrammer.pl
Dodaj komentarz
© Copyright 2026 modestprogrammer.pl | Sztuczna Inteligencja | Regulamin | Polityka prywatności. Design by Kazimierz Szpin. Wszelkie prawa zastrzeżone.