Kod legacy – co to takiego?
Kod legacy najczęściej oznacza fragmenty oprogramowania przejęte po poprzednikach lub stare systemy, które z różnych powodów odstają od obecnych standardów. Może brakować im dokumentacji, nowoczesnej architektury albo testów automatycznych. Wbrew pozorom nie chodzi tylko o wiek kodu, nawet relatywnie nowy projekt może stać się legacy, jeśli szybko narasta w nim bałagan i dług technologiczny. Jak ujął to Michael C. Feathers - "kod legacy to po prostu kod bez testów". Innymi słowy, status legacy wynika bardziej z jakości i kontekstu niż z rocznika aplikacji. Jeśli system działa poprawnie, ale każda zmiana jest ryzykowna i trudna przez zagmatwany kod, to właśnie typowe oznaki kodu legacy.
W środowisku .NET przez legacy code często rozumiemy starsze aplikacje napisane np. w .NET Framework (np. stare aplikacje Web Forms, Windows Forms czy WCF), które od lat są w utrzymaniu. Taki kod może nie wykorzystywać nowszych usprawnień C# i .NET, być napisany proceduralnie lub zawierać rozwiązania uznawane dziś za przestarzałe. Mimo to, systemy te zwykle spełniają ważne zadania biznesowe, dlatego musimy je utrzymywać i rozwijać, zamiast wyrzucać do kosza.
Dlaczego praca z legacy code bywa trudna?
Praca z kodem legacy jest wyzwaniem głównie dlatego, że taki kod bywa trudny w zrozumieniu i modyfikacji. Oto najczęstsze problemy, na jakie trafiamy:
• Brak testów i strach przed zmianą: Legacy code często nie ma pokrycia testami jednostkowymi czy integracyjnymi. Bez testów każda zmiana to ryzyko. Programista boi się, że ruszy jedno miejsce i posypie się całość. Panuje podejście "jeśli działa, lepiej nie dotykać", co prowadzi do stagnacji kodu i rosnącego długu technicznego.
• Skomplikowana, nieczytelna logika: Z biegiem lat do kodu dokładano poprawki i quick-fixy bez większego ładu. W efekcie możemy zobaczyć metody po kilkaset linii, powielone fragmenty kodu (tzw. kopiuj-wklej w wielu miejscach) czy nazwy zmiennych, które nic nie mówią. Taki "spaghetti code" jest trudny do śledzenia, a brak klarownej struktury utrudnia znalezienie źródła problemu.
• Brak dokumentacji i wiedzy domenowej: Często twórcy oryginalnego systemu już dawno nie pracują w firmie, a dokumentacja (jeśli w ogóle powstała) jest nieaktualna lub szczątkowa. Nowy programista zostaje sam z kodem, którego kontekstu biznesowego nie zna. Trudno wtedy ocenić, czy dany fragment jest w ogóle potrzebny, czy to np. relikt starych wymagań.
• Przestarzałe technologie: Legacy code może korzystać z bibliotek lub technologii uznanych za przestarzałe (np. stare wersje Entity Framework, autorskie rozwiązania zamiast nowszych standardów). Integracja takiego kodu z nowymi modułami bywa problematyczna, a brak aktualizacji może rodzić problemy z bezpieczeństwem i wydajnością. Z drugiej strony unowocześnienie technologiczne starego systemu jest trudne i ryzykowne bez odpowiedniego planu.
Mimo tych trudności, praca z kodem legacy to także cenne doświadczenie. Uczy pokory, czytania cudzego kodu i zrozumienia istniejącego systemu. Co więcej, poprawiając stopniowo taki kod, możemy znacząco usprawnić działanie kluczowego dla firmy produktu, a to przynosi dużą satysfakcję.
Jak skutecznie pracować z kodem legacy? Strategie i dobre praktyki
Skoro wiemy, z czym mamy do czynienia, przejdźmy do praktycznych strategii. Poniżej zebrałem najlepsze praktyki, które sam stosuję przy pracy z legacy code w .NET:
1. Poznaj system i uruchom kod lokalnie: Zanim cokolwiek zmienisz, poświęć czas na zrozumienie istniejącego rozwiązania. Uruchom aplikację u siebie, zobacz jak działa kluczowa funkcjonalność, prześledź logi. Przeczytaj (o ile istnieją) fragmenty dokumentacji lub komentarze w kodzie. Rozmowa z bardziej doświadczonymi członkami zespołu też bywa bezcenna. Zapytaj, czy pamiętają kontekst pewnych modułów. Im lepiej zrozumiesz cel i zachowanie systemu, tym mniejsze ryzyko, że wprowadzisz błędy.
2. Dodaj testy - zbuduj siatkę bezpieczeństwa: Skoro największym problemem legacy jest brak testów, zacznij od zabezpieczenia najważniejszych obszarów. Nie musisz od razu pokrywać testami całego monolitu (to niewykonalne), ale napisanie kilku testów integracyjnych lub nawet prostych skryptów sprawdzających główne ścieżki działania aplikacji da Ci pewność, że Twoje zmiany niczego nie zepsują. Możesz tworzyć tzw. testy charakterystyki, czyli testy sprawdzające obecne, poprawne działanie funkcji, zanim wprowadzisz zmiany. Dzięki temu, jeśli coś pójdzie nie tak, od razu się o tym dowiesz. W .NET możesz do tego użyć np. xUnit/NUnit do testów jednostkowych lub nawet prostego projektu konsolowego, który odpali kluczowe funkcje starego kodu. Testy to Twoja asekuracja przed niechcianymi regresjami.
3. Refaktoryzuj małymi krokami: Kuszące może być "wyczyszczenie" całego bałaganu od razu, ale ostrożność i stopniowość są kluczowe. Wprowadzaj zmiany iteracyjnie, małymi porcjami, po każdej zmianie uruchamiając testy i aplikację. Stosuj zasadę skauta: "pozostaw kod w lepszym stanie, niż go zastałeś". Na przykład, jeśli musisz zmodyfikować metodę, która jest bardzo długa, spróbuj przy okazji podzielić ją na mniejsze, bardziej czytelne funkcje lub chociaż dopisz komentarze i zmień nazwy zmiennych na bardziej zrozumiałe. Każda drobna poprawa (np. usunięcie duplikacji, formatowanie kodu, wydzielenie klasy) zwiększa jakość całego systemu. Pamiętaj, by nie zmieniać zbyt wiele naraz, wtedy w razie błędu łatwiej ustalisz, co go spowodowało.
4. Unikaj przepisywania od zera, chyba że to ostateczność: Często słyszy się pomysły: "wyrzućmy to wszystko i napiszmy od nowa, będzie szybciej". Niestety, pełne przepisanie działającego systemu to kosztowne i ryzykowne przedsięwzięcie. Wiele osób przestrzega przed pochopnym przepisywaniem kodu od zera, takie projekty często kończą się niepowodzeniem, a firma w panice wraca do starego rozwiązania. Zamiast tego, lepiej refaktoryzować i modernizować fragmentami. Oczywiście, bywa że przepisanie modułu jest konieczne (np. technologia nie jest już wspierana albo łatwiej napisać mikroserwis niż dostosować monolit). Jednak nawet wtedy staraj się robić to stopniowo, wydzielaj część funkcjonalności do nowego komponentu, który integruje się ze starym systemem (tzw. strangler pattern). Ogólna zasada brzmi: najpierw refaktoryzacja, później ewentualna rekonfiguracja lub przepisanie. W wielu przypadkach właśnie stopniowa modernizacja jest bardziej opłacalna i mniej ryzykowna niż całkowite przepisanie systemu.
5. Wykorzystaj nowoczesne narzędzia i techniki: Praca z legacy nie oznacza, że musisz kodować "po staremu". W miarę możliwości wprowadzaj do projektu usprawnienia ze współczesnego ekosystemu .NET. Na przykład, jeśli aplikacja jest na .NET Framework 4.x, rozważ migrację do nowszego .NET (Core/5/6/7), oczywiście etapami, używając narzędzi takich jak Upgrade Assistant od Microsoftu. W kodzie możesz stopniowo korzystać z nowszych funkcji języka C# (np. var, LINQ, async/await) tam, gdzie to uprości kod i nie zepsuje kompatybilności. Pomocne są też narzędzia: analizatory statyczne (Roslyn Analyzers, StyleCop) wychwycą część błędów i wskazówek poprawy kodu, a ReSharper lub Rider mogą automatycznie refaktoryzować pewne fragmenty (np. wydzielić metodę, zmienić nazwę, znaleźć duplikaty). Skorzystaj z dobrodziejstw systemu kontroli wersji. Commituj często, co ułatwi ewentualne wycofanie zmian (rollback), i rozważ użycie przełączników funkcji (feature toggles), by nowe moduły najpierw ukryć za przełącznikiem aż będą stabilne. Modernizując narzędzia i praktyki w projekcie, podnosisz komfort pracy z legacy code i przedłużasz życie aplikacji.
6. Dokumentuj i dziel się wiedzą: Gdy już uda Ci się rozgryźć zawiłości starego kodu lub wprowadzisz usprawnienia, zadbaj o choćby podstawową dokumentację tych zmian. Możesz dopisać komentarze w kodzie wyjaśniające nietypowe fragmenty, uzupełnić README projektu o instrukcje uruchomienia, czy stworzyć krótkie wiki dla zespołu z opisem kluczowych modułów. Legacy code często cierpi na brak dokumentacji - przerwij to błędne koło. Dzięki temu kolejna osoba, która będzie musiała w tym grzebać (być może Ty sam za rok), podziękuje Ci. Co więcej, dziel się swoimi usprawnieniami z zespołem: pokaż innym programistom, że drobne refaktoryzacje są możliwe i korzystne. Kultura ulepszania kodu bywa zaraźliwa i pomaga stopniowo podnieść jakość całego projektu.
Podsumowanie
Praca z kodem legacy w .NET to nieunikniona część życia programisty. Zamiast więc przed nią uciekać, lepiej podejść do tematu strategicznie. Kluczem jest zrozumienie istniejącego systemu, wprowadzenie zabezpieczeń (testów) i stopniowe usprawnienia zamiast rewolucji. Dzięki małym krokom można zamienić frustrację związaną z utrzymywaniem starego kodu w szansę na ulepszenie działającego produktu i cenną lekcję inżynierską. Pamiętaj, że nawet najmniejsza refaktoryzacja przyczynia się do spłacania długu technologicznego.
Na koniec, warto zadbać także o własny rozwój. Solidna wiedza o .NET, dobrych praktykach i testowaniu bardzo ułatwia zmagania z legacy code. Jeżeli czujesz, że przydałoby Ci się uporządkowanie tych fundamentów lub nauczenie się nowych technik, rozważ dołączenie do jednego z moich szkoleń online. Prowadzę m.in. szkolenia z .NET (od podstaw po zaawansowane zagadnienia), Szkołę Testów Jednostkowych (gdzie uczę pisania skutecznych testów do nowych i zastanych projektów) czy Szkołę ASP.NET Core. Jeśli nie wiesz, które szkolenie będzie dla Ciebie najlepsze, zachęcam do zapoznania się z pełną listą moich szkoleń tutaj. Mam nadzieję, że powyższe wskazówki pomogą Ci okiełznać każdy legacy code.
